Joods Maastricht

Website van de Joodse Gemeente Maastricht

Rede van Ernst de Reus ter gelegenheid van de Bar Mitzwah van Mendy Cohen

Beste Mendy, jij bent vandaag het middelpunt van alle feestelijkheden. Maar voor ik mij tot jou richt, heet ik namens het bestuur eerst iedereen van harte welkom. In het bijzonder natuurlijk je trotste ouders,  Avraham en Etty Cohen, je broers, zussen en andere familie.

 

Mijn toespraak is voor jou. Jij staat vandaag in het middelpunt van de belangstelling en jij hebt recht op alle aandacht. Het is voor mij een eer om een religieus volwassene toe te spreken. Gisteren op shabbat heb jij in een volle sjoel met enthousiasme en kavana de parsja Wajigasj gelezen. Een bijzondere prestatie!

 

Mendy, zoals jij weet, is het zijn van bar-mitswa een bijzondere gebeurtenis in het leven van een jood. Je zou het in marketing termen een life-event kunnen noemen. Het is ook bijzonder, omdat wij niet zo vaak bnee-mitswa hebben in Maastricht. Alhoewel, toevallig volgende maand nog een.

De term bar-mitswa betekent letterlijk 'zoon van het gebod'. Mendy, je bent nu religieus meerderjarig en dus verplicht je te houden aan de mitswot. Ik heb er alle vertrouwen in dat jij dat nauwgezet gaat doen. Je hebt tenslotte een heel goede leerschool gehad.  

 

De viering van jouw bar-mitswa gaat natuurlijk gepaard met feestelijkheden, maar de ceremonie heeft ook een diepe spirituele en religieuze betekenis. Je hebt lang toegewerkt naar de shabbat Wajigasj, zodat jij in het zicht van jouw familie en de joodse gemeenschap jouw meerderjarigheid kon tonen. Vanaf nu kun je als Joodse volwassene gaan participeren in sjoel. Overigens deed je altijd al veel in sjoel, maar opgeroepen worden voor de Tora-lezing kon nog niet.

 

Wat betekent bar-mitswa in de praktijk?  Je bent vast een hele tijd bezig geweest met de voorbereiding van jouw bar-mitswa. Je droomde vast van een feest en kado’s, maar daar moest jij best wel veel voor doen.

 

Jouw parsja gaat onder meer over de ontmoeting van Jehoeda en Josef. Jehoeda moest Josef bewegen om Benjamin vrij te krijgen. Jehoeda treedt naar voren (Wajigasj) als spreekbuis van zijn broers. Hij had zichzelf borg gesteld voor het welzijn van Benjamin. Hij bood zich aan als slaaf, zich niet realiserend dat hij sprak tot de persoon die hij ooit had verkocht als slaaf. Jehoeda neemt verantwoordelijkheid voor het lot van zijn broers en toont daarmee leiderschap. Jehoeda doet dat niet door dromen uit te leggen, niet met wapengekletter en ook niet door politieke spelletjes. Hij onderscheidt zich daarmee van zijn drie oudere broers en zelfs van zijn machtige broer Josef. Het verhaal wil ons daarmee uitleggen waarom wij “Joden” heten.

 

Mordechai Joséf Leiner (de Izbitser rebbe) geeft een interpretatie van de moed van Jehoeda. Hij zegt dat het bijzondere was dat Jehoeda nooit wanhoopte. Zelfs oog in oog met de onderkoning van Egypte heeft Jehoeda toch de moed om een stap naar voren te doen. Hij denkt dat hij spreekt met een vijandige vreemde. Wanneer hij zijn eigen angst overwint, blijkt echter dat het zijn broer is waarmee hij heeft gesproken.

 

Welke les kun je hieruit leren? Wees niet bang als het lijkt tegen te zitten, neem initiatief, stap naar voren en pak verantwoordelijkheid. Wanhopen helpt je niet verder.

Terug naar de bar-mitswa. De eerste schriftelijke bron voor het oproepen van een bar-mitswa jongen voor de Tora, is in de achtste eeuw. Rabbi Jehoeda Gaon wordt daar vermeld omdat hij een speciale bracha uitsprak, ‘geprezen is G'd, die mij heeft vrijgesteld van straffen voor mijn zoon omdat hij nu volwassen is’.

 

Mendy, jij bent vanaf nu verantwoordelijk voor jouw eigen gedrag. Je vader zal zich realiseren dat hij dan wel formeel niet meer verantwoordelijk is voor jou, maar dat hij nog lang niet van jouw opvoeding af is.

Hoewel er in de geschreven Tora geen aanduiding te vinden is voor het vieren van de bar-mitswa, staat in Pirkee Awot dat 'een dertienjarige verplicht wordt om de mitswot in acht te nemen’.

Toch duiden de verschillende andere termen al op bar mitswa. De Talmoed gebruikt her en der termen als 'ben da'at', waarmee bedoeld wordt geestelijke rijping en lichamelijke volwassenheid. De eerste keer, dat de term bar-mitswa in de Joodse boeken voorkomt, is in de Talmoed (B.T. Sanhedrien 84b).

 

De Midrasj, Bereesjiet Rabba,  leert ons, dat historisch de eerste bar­mitswa werd gevierd door Awraham toen Jitschak 13 jaar werd: 'op de dag dat hij gespeend werd'. Hieraan wordt  de betekenis gegeven dat hij losraakte van zijn jetser hara. Hier wordt mee bedoeld dat de bar-mitswa het omslagpunt naar is volwassenheid; de ontwikkeling van de psychische kracht om je los te maken van verkeerde invloeden.

Word je automatisch bar-mitswa of moet het speciaal gevierd worden? De magische kalenderdatum overschrijd je vanzelf met of zonder feest, maar het is een oude Joodse gewoonte om de bar-mitswa bijna net als een `chatoena’ of 'chassene' te vieren.

 

Daarom noemt men diegene ook wel 'Chatan bar-mitswa', en vergelijkt men de bar-mitswa met een bruidegom. Net als een huwelijk betekent een bar-mitswa een belangrijke nieuwe levensfase.

Volgens de Zohar is het een dag van enorme simcha, zowel in de Hemel als hier op aarde. Eigenlijk zou een bar­mitswa al in het huwelijksbootje kunnen stappen, wat vroeger ook wel gedaan werd. Een vroeg huwelijk werd als ideaal beschouwd, maar is tegenwoordig volstrekt ongebruikelijk.

 

Je beseft nu vast wel hoe belangrijk een bar-mitswa is. Niet alleen voor jezelf, je ouders, maar ook voor de kehille Maastricht.

Het wonder van Maastricht is, zoals je weet, dat wij bijna elke week minje hebben. Met jouw bar mitswa en die van Samuel volgende maand zal het geen wonder meer zijn, maar een vanzelfsprekendheid.

Namens het bestuur van de Kehille wens ik je van harte mazel tov en een heel fijne middag.