Joods Maastricht

Website van de Joodse Gemeente Maastricht

Ruth

Elk jaar wanneer wij Sjavoe’ot (wekenfeest) vieren wordt het verhaal van Ruth de Moabitische gelezen. Dat tijdstip heeft zo zijn oorzaken. Hier kom ik straks op terug.

 

Het verhaal is in grote lijnen snel verteld. Het gaat over de trouw en loyaliteit van een schoondochter voor haar schoonmoeder en het lijkt te gaan over de bekering tot Jodin. Ruth was de schoondochter van Elimelech een rijk man uit Bethlehem in Judea, die er voor koos om te gaan leven in de velden van de Moabiten, omdat er honger was in het land. Zijn vrouw heette Naomi en zijn beide zonen Mahlon en Chilion, belangrijke mensen, ephratiethen. Hij verliet als rijk en gezaghebbend man de armen van zijn land en werd hierom bestraft. De zonen trouwden respectievelijk Ruth en Orpah. Mahlon en Chilion stierven ook, de vrouwen

 

daarbij verweduwd of verweesd achterlatend. (lett. geroofd, beroofd). Dat woordje ook heeft een diepere betekenis. De familie leek gestraft te zijn voor het feit dat ze hun verantwoordelijkheid ontliepen in hun eigen land en naar de velden van Moab waren gevlucht en vanwege het feit dat ze met niet Joodse vrouwen getrouwd waren. Daardoor raakten ze alles kwijt.

 

Het verhaal speelt in de periode dat de richteren het bewind over het Joodse volk voerden. “Het gebeurde in de dagen dat de richteren de richteren oordeelden”, een beetje dubbelzinnige formulering. In die dagen spraken de richteren recht en waren ze ook onderworpen aan de rechtspraak door andere Richteren. Je had hoge rechters en lokale rechters. Iedereen die dat leek te willen sprak recht met als gevolg dat er sprake van was van willekeur en rechteloosheid. Bovendien was er honger in het land. Dus ging Elimelech, een rijk heerschap, zijns weegs naar de velden van Moab, de armen in de steek latend.

 

Ruth (het boek Ruth) is de tweede van de vijf Megillot (rollen) of Ketuvim (Geschriften), de laatste sectie van de Tenach. Het boek vertelt over Ruths aanvaarding van de God van Israël als haar God en het Volk van Israël als haar volk. In Ruth 1:16 and 17 vertelt Ruth Naomi, haar Joodse schoonmoeder "Waar jij gaat, zal ik gaan, en waar jij staat zal ik verblijven. Jouw volk zal het mijne zijn en jouw God mijn God. Waar jij zal sterven zal ik sterven en daar zal ik ook begraven worden. De Heer is mijn getuige, alleen de dood zal mij van jou scheiden".

Men stelt in het algemeen dat hiermee de kwintessens van het verhaal verteld is en we over kunnen gaan op het verorberen van ijsjes en zachte kazen met Sjavoe’ot. Niet dus. Want een beetje ingewijde in de Thora kan dagen zoet zijn met exegese, halacha, mussar en midrashim. Ondertussen zullen die ijsjes dan wel langs natuurlijke weg zijn afgevloeid.

 

Een paar voorbeelden: Generaties lang heeft men de vraag gesteld naar het doel van het boek. De Midrash Rabbah Ruth (2:14) was helder en bondig daarover: Rabbi Zeira zei: de Megillat Ruth vertelt ons niets over rituele zuiverheid of onzuiverheid over geoorloofd of ongeoorloofd. Het boek heeft alleen tot doel te laten zien hoe groot de beloning is voor hen die vriendelijk handelen.

 

Een andere verklaring is dat Samuel het boek schreef om de afstamming van David, zoon van Jesse te beschrijven.

In de Talmoed staat ook dat het gemengde huwelijk met het verhaal van Ruth wordt verdedigd (Jevamoth 76b).

 

Het huwelijksbeletsel heeft ermee te maken dat de Moabiten, ammonieten enerzijds en de Joden anderzijds, er traditioneel een erfvijandschap op nahouden. Dit verbod staat genoemd in Devariem 23:2, vanwege het feit dat de Ammonieten en de Moabieten de joden tijdens de uittocht niet met brood en water tegemoetgekomen zijn. Volgens de Talmoed geldt dit huwelijksbeletsel alleen de mannelijke leden van deze volken. (zie Jevamoth 76b) Uit de Tora zelf bleek dat de wet niet voor vrouwen gold. Moshe wist dat, de generaties na hem waren dat vergeten.

 

Het verband van het verhaal met de viering van Sjavoeot.

 

Het verhaal van Ruths Joods-worden vindt zijn aanvang aan het begin van de gerstoogst tot aan het eind van de tarweoogst. Dit valt samen met het feest van Sjawoe’ot. Het lezen van de aren speelt een belangrijk rol in het verhaal

 

Het geven van de Tora markeerde het begin van het Joodse volk met zijn verbond. Ruth vertelt over Ruths omhelzing van het verbond.

 

Het boek van Ruth is het verhaal van de oorsprong van David. Shavuoth is ook de Yahrzeit van David (Yerushalmi, Chagiga 2:3) en zijn verjaardag.

 

Het boek Ruth levert ook stof tot nadenken over de galitsa, het leviraatshuwelijk, dat in dit geval geen echt leviraatshuwelijk is, maar een verbinding tussen twee nauwe verwanten.

 

Ruth als een illustratie van veranderend en ook milder inzicht in de wetgeving (over het huwelijksverbod tussen Israëlieten en Moabieten. Hiermee wordt de onvermijdelijkheid van voortschrijdend inzicht geïllustreerd.

 

Ergo de noodzaak tot lernen wordt hiermee aangetoond. Het nachtje lernen tijdens Sjavoeot blijkt dus geen folklore te zijn, maar heeft een verstrekkende en diepgaande achtergrond.

 

Ruth

 

Johan van der Walle

Elk jaar wanneer wij Sjavoe’ot (wekenfeest) vieren wordt het verhaal van Ruth de Moabitische gelezen. Dat tijdstip heeft zo zijn oorzaken. Hier kom ik straks op terug.

 

Het verhaal is in grote lijnen snel verteld. Het gaat over de trouw en loyaliteit van een schoondochter voor haar schoonmoeder en het lijkt te gaan over de bekering tot Jodin. Ruth was de schoondochter van Elimelech een rijk man uit Bethlehem in Judea, die er voor koos om te gaan leven in de velden van de Moabiten, omdat er honger was in het land. Zijn vrouw heette Naomi en zijn beide zonen Mahlon en Chilion, belangrijke mensen, ephratiethen. Hij verliet als rijk en gezaghebbend man de armen van zijn land en werd hierom bestraft. De zonen trouwden respectievelijk Ruth en Orpah. Mahlon en Chilion stierven ook, de vrouwen

 

daarbij verweduwd of verweesd achterlatend. (lett. geroofd, beroofd). Dat woordje ook heeft een diepere betekenis. De familie leek gestraft te zijn voor het feit dat ze hun verantwoordelijkheid ontliepen in hun eigen land en naar de velden van Moab waren gevlucht en vanwege het feit dat ze met niet Joodse vrouwen getrouwd waren. Daardoor raakten ze alles kwijt.

 

Het verhaal speelt in de periode dat de richteren het bewind over het Joodse volk voerden. “Het gebeurde in de dagen dat de richteren de richteren oordeelden”, een beetje dubbelzinnige formulering. In die dagen spraken de richteren recht en waren ze ook onderworpen aan de rechtspraak door andere Richteren. Je had hoge rechters en lokale rechters. Iedereen die dat leek te willen sprak recht met als gevolg dat er sprake van was van willekeur en rechteloosheid. Bovendien was er honger in het land. Dus ging Elimelech, een rijk heerschap, zijns weegs naar de velden van Moab, de armen in de steek latend.

 

Ruth (het boek Ruth) is de tweede van de vijf Megillot (rollen) of Ketuvim (Geschriften), de laatste sectie van de Tenach. Het boek vertelt over Ruths aanvaarding van de God van Israël als haar God en het Volk van Israël als haar volk. In Ruth 1:16 and 17 vertelt Ruth Naomi, haar Joodse schoonmoeder "Waar jij gaat, zal ik gaan, en waar jij staat zal ik verblijven. Jouw volk zal het mijne zijn en jouw God mijn God. Waar jij zal sterven zal ik sterven en daar zal ik ook begraven worden. De Heer is mijn getuige, alleen de dood zal mij van jou scheiden".

Men stelt in het algemeen dat hiermee de kwintessens van het verhaal verteld is en we over kunnen gaan op het verorberen van ijsjes en zachte kazen met Sjavoe’ot. Niet dus. Want een beetje ingewijde in de Thora kan dagen zoet zijn met exegese, halacha, mussar en midrashim. Ondertussen zullen die ijsjes dan wel langs natuurlijke weg zijn afgevloeid.

 

Een paar voorbeelden: Generaties lang heeft men de vraag gesteld naar het doel van het boek. De Midrash Rabbah Ruth (2:14) was helder en bondig daarover: Rabbi Zeira zei: de Megillat Ruth vertelt ons niets over rituele zuiverheid of onzuiverheid over geoorloofd of ongeoorloofd. Het boek heeft alleen tot doel te laten zien hoe groot de beloning is voor hen die vriendelijk handelen.

 

Een andere verklaring is dat Samuel het boek schreef om de afstamming van David, zoon van Jesse te beschrijven.

In de Talmoed staat ook dat het gemengde huwelijk met het verhaal van Ruth wordt verdedigd (Jevamoth 76b).

 

Het huwelijksbeletsel heeft ermee te maken dat de Moabiten, ammonieten enerzijds en de Joden anderzijds, er traditioneel een erfvijandschap op nahouden. Dit verbod staat genoemd in Devariem 23:2, vanwege het feit dat de Ammonieten en de Moabieten de joden tijdens de uittocht niet met brood en water tegemoetgekomen zijn. Volgens de Talmoed geldt dit huwelijksbeletsel alleen de mannelijke leden van deze volken. (zie Jevamoth 76b) Uit de Tora zelf bleek dat de wet niet voor vrouwen gold. Moshe wist dat, de generaties na hem waren dat vergeten.

 

Het verband van het verhaal met de viering van Sjavoeot.

 

Het verhaal van Ruths Joods-worden vindt zijn aanvang aan het begin van de gerstoogst tot aan het eind van de tarweoogst. Dit valt samen met het feest van Sjawoe’ot. Het lezen van de aren speelt een belangrijk rol in het verhaal

 

Het geven van de Tora markeerde het begin van het Joodse volk met zijn verbond. Ruth vertelt over Ruths omhelzing van het verbond.

 

Het boek van Ruth is het verhaal van de oorsprong van David. Shavuoth is ook de Yahrzeit van David (Yerushalmi, Chagiga 2:3) en zijn verjaardag.

 

Het boek Ruth levert ook stof tot nadenken over de galitsa, het leviraatshuwelijk, dat in dit geval geen echt leviraatshuwelijk is, maar een verbinding tussen twee nauwe verwanten.

 

Ruth als een illustratie van veranderend en ook milder inzicht in de wetgeving (over het huwelijksverbod tussen Israëlieten en Moabieten. Hiermee wordt de onvermijdelijkheid van voortschrijdend inzicht geïllustreerd.

 

Ergo de noodzaak tot lernen wordt hiermee aangetoond. Het nachtje lernen tijdens Sjavoeot blijkt dus geen folklore te zijn, maar heeft een verstrekkende en diepgaande achtergrond.

 

Johan van de Walle